bởi Embehanhphuc | Th6 19, 2021 | Ba năm đầu đời
Là sản phẩm của giáo dục cũ, đa phần chúng ta, đã từng không nhận được sự tôn trọng trong thời thơ ấu, thế nên khi lớn lên trở thành người lớn thì cũng không nhiều người hiểu trọn vẹn ý nghĩa của 'Tôn trọng'. Chúng ta là thế hệ của việc điểm thi được đọc cho cả lớp nghe và bàn tán, nghề nghiệp thì được ba mẹ chọn dùm, và các đặc điểm cơ thể thì bị cả chợ huyện bêu xấu. Và rồi chúng ta lớn lên và trở thành cha mẹ, trong bối cảnh dạy con thời đại mới, khi chúng ta bị bủa vây bởi hàng tá các phương pháp giáo dục mà hai chữ 'Tôn trọng', được nhắc đến hàng đầu như là xuất phát điểm của tất cả mọi thực hành 'dạy con'. Và thế là chúng ta hoang mang, liệu chúng ta đã hiểu đầy đủ mọi hàm nghĩa, trọng lượng mà hai từ này gói gém trong đó!
Chúng tôi xin gửi tới bạn đọc trích dẫn đoạn trích từ cuốn sách Your self-confident baby của bà Magda Gerber người sáng lập phương pháp RIE. Một đoạn trích súc tích, đầy đủ và gợi cảm hứng về TÔN TRỌNG trong mối quan hệ giữa cha mẹ và trẻ thơ trong gia đình.
------------------------------------
Tôn trọng. Danh dự. Tự trọng. Những danh từ này dường như thường không được liên hệ với các em bé nhỏ. Mặc dù những điều này đều được mọi người đồng ý rằng đó là những điều thiết yếu cho những năm tháng sau này của cuộc đời con người. Nhân cách của một đứa trẻ được hình thành phần lớn trong 3 năm đầu tiên của cuộc đời. Cách nhìn nhận của trẻ về thế giới đã được tạo hình (trong 3 năm này). Vậy tại sao chúng ta lại không gắn bó với trẻ trong một mối quan hệ tôn trọng càng sớm càng tốt? Lợi ích của mối quan hệ tôn trọng này sẽ bền vững suốt đời. Vậy tôn trọng nghĩa là gì, trong mối quan hệ giữa phụ huynh và con trẻ?
- Tôn trọng có nghĩa là Chấp nhận, Tận hưởng và yêu con trẻ như bé là và Không kỳ vọng trẻ làm những việc mà trẻ chưa có khả năng làm.
- Tôn trọng có nghĩa là cho trẻ thời gian, không gian, tình yêu và sự hỗ trợ để trẻ là chính trẻ và khám phá thế giới này theo cách độc đáo riêng biệt của em.
- Tôn trọng cũng có nghĩa là nỗ lực để hiểu góc nhìn riêng của con trẻ.
- Tôn trọng con trẻ của bạn là tin tưởng vào sự toàn vẹn và nhìn nhận trẻ như một cá nhân liên hệ, phụ thuộc vào ba mẹ hơn là một con người bất lực. Là chấp nhận và hỗ trợ cả sự phụ thuộc lẫn sự độc lập của trẻ, dựa trên giai đoạn phát triển hiện tại của trẻ.
- Tôn trọng là tình yêu được cộng thêm sự lưu tâm và đối xử với trẻ như cách mà chúng ta đối xử với một người khách đáng kính.
- Tôn trọng con trẻ cũng là tạo ra một khoảng cách biệt với con để chúng ta kìm lại được thôi thúc can thiệp vào những trải nghiệm trẻ sẽ gặp trong cuộc sống.
- Tôn trọng có nghĩa là thiết lập giới hạn cho con trẻ và cho chính phụ huynh chúng ta và đồng thời thực hiện các giới hạn này.
- Tôn trọng là cho trẻ biết rõ kỳ vọng của chúng ta với hành vi của trẻ vì thế trẻ có thể hợp tác và ngược lại có thể tôn trọng chúng ta.
-Tôn trong cũng có nghĩa là chăm sóc các nhu cầu của riêng chúng ta cũng tương xứng như là nhu cầu của con trẻ. Có nghĩa là nuôi dưỡng và tôn trọng chính bản thân mình.
Nguồn: Your self-confident baby, Magda Gerber. Dịch bởi embehanhphuc.vn
bởi Embehanhphuc | Th6 16, 2021 | Ba năm đầu đời
(chuỗi bài: Tự nhiên hay Môi trường/Di truyền hay giáo dục)
Con cái luôn tạo ra cho ta những cảm xúc mãnh liệt, dường như ta mất quyền kiểm soát, bực bội, bất an và giận dữ. Vì vậy ta luôn bất đắc dĩ ngồi 'hàng ghế đầu' trong sô diễn của sự thiếu trưởng thành.
Vì đâu ta dễ bị kích động như vậy? Ta kế thừa của ông bà, cha mẹ mình không chỉ những truyền thống, thói quen, mà còn cả những khuôn mẫu cảm xúc. Bởi ngay từ khi lọt lòng, trong trạng thái 'nguyên sơ', chưa có 'cái tôi', đồng nghĩa với việc chưa hình thành tính cách, ta rất dễ bị ảnh hưởng bởi mọi năng lượng cảm xúc xung quanh. Ta tương tác trực tiếp với trạng thái năng lượng của bố mẹ, thẩm thấu mọi cách phản ứng với cảm xúc, cho đến khi nguồn năng lượng này thành khuôn mẫu cảm xúc của chính ta. Những khuôn mẫu này sẽ tiếp tục được di truyền một cách vô thức cho thế hệ sau, trừ phi ở giai đoạn nào đó trong đời, ta tỉnh thức nhận ra phần năng lượng đã hấp thụ từ bố mẹ tồn tại trong mình.
Nguồn: Làm cha mẹ tỉnh thức, Tác giả: tiến sĩ Shefali Tsabary, nxb Thái Hà Books
bởi Embehanhphuc | Th6 14, 2021 | Ba năm đầu đời
(chuỗi bài: Tự nhiên hay Môi trường/Di truyền hay giáo dục)
Chỉ nhìn số lượng hàng tỉ nơ-ron (tốc độ 0,5 triệu nơ-ron/phút đến giữa thai kỳ) và hàng triệu triệu các khớp thần kinh được sản sinh (tốc độ 1,8 triệu khớp mỗi giây trong hai tháng cuối thai kỳ đến tận hai năm sau sinh). Nhưng vấn đề thú vị hơn và có lẽ khó hiểu nhất trong sự phát triển thần kinh, chính là làm sao các nơ-ron và các khớp thần kinh lại kết nối được với nhau.
...Việc kết nối dây thần kinh là một sự giao thoa tinh tế giữa tự nhiên và nuôi dưỡng. Gen sẽ chỉ đạo sợi trục tăng trưởng và đuôi gai gắn kết đúng vị trí, nhưng một khi các sợi này đã kết nối và hoạt động được, thì nhiệm vụ tiếp theo sẽ là trải nghiệm: để tạo hình và hoàn thiện các mạch điện thô sơ, cấu hình các phần cứng của từng trẻ phù hợp với môi trường riêng biệt.
...Gen là tác nhân chủ đạo trong việc kết nối dây thần kinh. Nhưng thực tế là không có đủ gen trong toàn bộ mã gen của con người để ấn định cho từng khớp thần kinh trong số hàng triệu triệu khớp. Do đó, phải cần đến yếu tố nuôi dưỡng mới hoàn tất được công việc này. Khi sản xuất thừa các khớp thần kinh, não bộ bắt buộc các khớp này phải cạnh tranh với nhau, và cũng như chọn lọc tự nhiên hay thị trường tự do, việc cạnh tranh giúp chọn ra được những khớp thần kinh phù hợp nhất, hữu dụng nhất... Quá trình cắt tỉa khớp thần kinh này là một phương pháp cực kỳ hiệu quả giúp mỗi mạch thần kinh của từng cá thể thích ứng với các yêu cầu đặc thù từ môi trường.
Nguồn: What's going on in there? Tác giả: Lise Eliot, bản dịch tiếng Việt: Ths Bùi Đức Tiến
bởi Embehanhphuc | Th6 4, 2021 | Ba năm đầu đời
Khi chúng ta nghĩ đến những đứa trẻ hư hỏng, thường chúng ta nghĩ đến những đứa trẻ hoang dại và thô lỗ, những trẻ mà dường như chỉ quan tâm đến mỗi chúng mà thôi. Quá trình này diễn ra như thế nào, từ một em bé mới chỉ đến trải nghiệm thế giới này, chuyển sang một đứa trẻ mà không ai muốn ở bên cạnh.
Tôi nghĩ về một đứa trẻ hư hỏng là một đứa trẻ mà khả năng đối diện thế giới đã bị hư hại. Có lẽ ba mẹ của trẻ đó đã lo lắng nhiều đến mức mà họ gỡ bỏ tất cả các chướng ngại vật và thử thách trên con đường của trẻ. Có thể họ đã rơi vào thói quen trở thành người giải trí cho trẻ và khiến trẻ bị phân tâm và lạc lối khỏi sự hiếu kỳ, tò mò tự nhiên của trẻ thơ và trẻ đã không học được cách tự tìm niềm vui cho chính mình. Có lẽ họ đã điều hướng các trò chơi và trải nghiệm của trẻ quá nhiều và vì thế trẻ chưa bao giờ cảm thấy được tự do. Hoặc có thể họ đã không đưa ra được những giới hạn phù hợp cho trẻ thế nên đứa trẻ đó không bao giờ học được sự tự kỷ luật.
Khi bạn quan tâm tới em bé sơ sinh theo một cách đầy yêu thương đó không phải là việc làm hư con. Mà đó lúc tình yêu của bạn đang được tỏ bày. Trong khi bạn quan tâm đến nhu cầu của trẻ, cho phép trẻ không gian, thời gian và hỗ trợ trẻ để trẻ tự làm những điều trẻ có thể tự, cho dù đó là tự xoa dịu, việc khóc khi trẻ muốn hay việc khám phá môi trường của trẻ. Thông qua việc quan sát bạn sẽ học được cách phân biệt ranh giới tinh tế giữa nhu cầu của trẻ và nhu cầu của bạn (ba mẹ) và học được cách giúp trẻ để tự giúp chính mình.
Nỗ lực này sẽ rất đáng giá bởi điều này sẽ giúp trẻ trở thành một con người tự tin và tôn trọng ba mẹ bởi vì chính trẻ đã luôn được ba mẹ tôn trọng.
Nguồn: embehanhphuc.vn lược dịch từ Your self-confident baby, Magda Gerber (sáng lập viên của phương pháp RIE)
bởi Embehanhphuc | Th2 21, 2021 | Ba năm đầu đời
Thường khi nghĩ đến từ ‘khủng hoảng’, chúng ta thường nghĩ đến một điều gì đó tiêu cực, về việc trải qua một giai đoạn đầy khó khăn. Nhưng đây không phải là nghĩa gốc của từ này(xuất phát từ tiếng Hy Lạp). Bản dịch gốc có ý nghĩa là "phán xét", vì vậy cụm "đang ở trong một cuộc khủng hoảng/ being in a crisis" có ngụ ý là “một người đang ở trong một tình huống mà người đó đang trải qua một bài kiểm tra nào đó’. Trong những cuộc khủng hoảng mang tính chất phát triển, điều mà cá nhân đó đang được kiểm tra là mức độ chuẩn bị cần thiết để tiến triển trên con đường nhân bản. Những thời điểm khủng hoảng này sẽ không gây ra quá nhiều vấn đề nếu cá nhân đó đã được chuẩn bị tốt và môi trường xung quanh thuận lợi.
Trong quá trình phát triển lâu dài của con người, chúng ta trải qua nhiều thời điểm ‘khủng hoảng’, rất nhiều thời gian chuyển tiếp từ giai đoạn này sang giai đoạn khác. Những khoảng chuyển tiếp này là điều bắt buộc và không thể né tránh được. Nếu mọi thứ diễn ra theo đúng kế hoạch trong giai đoạn phát triển đó, con người này sẽ vượt qua ‘bài kiểm tra’ mà không gặp khó khăn và sau đó sẽ nhìn thấy bản thân mình đang ở giai đoạn cao hơn của tiến trình phát triển cá nhân.
Những người lớn làm việc với trẻ em phải nhận thức được những khủng hoảng mang tính chất phát triển trong những năm đầu đời của trẻ để gián tiếp chuẩn bị môi trường cho trẻ. Chúng ta sẽ xem xét sự phát triển thể chất đang diễn ra, cách thức những sự phát triển được hỗ trợ như thế nào và làm thế nào để hỗ trợ đầy đủ cho sự phát triển trong tương lai.
Trong ba năm đầu đời, có bốn cuộc khủng hoảng chính mà trẻ phải trải qua; Khủng hoảng ra đời, Khủng hoảng cai sữa, Khủng hoảng khách thể (Objectivation crisis) và Khủng hoảng tự khẳng định.
Cuộc khủng hoảng ra đời là sự phân tách khỏi người mẹ. Để có thể sống sót được, sau khi trẻ bị cắt dây rốn và tách khỏi cơ thể mẹ, trẻ sơ sinh phải thể hiện rằng một số cơ quan của bé có thể tự hoạt động. Em bé, một khi tách khỏi mẹ, cần thiết lập một sự gắn kết với thế giới bên ngoài, mối gắn kết mà sẽ thay thế mối liên hệ mà em đã có với mẹ trong tử cung. Ban đầu với trẻ sơ sinh người mẹ chính là đại diện của ‘thế giới’. Trẻ sơ sinh gắn bó với thế giới mới mà trẻ thấy trẻ được sinh ra trong đó, thông qua người mẹ, trong vòng tay yêu thương của mẹ, và thông qua mối quan hệ được phát triển trong quá trình bú mẹ. Thời kỳ gắn bó đầu tiên này được gọi là thời kỳ cộng sinh và nó kéo dài từ 6 đến 8 tuần đầu sau khi sinh.
Về cơ bản, đây là thời điểm nền tảng quan trọng, xét về mặt tâm lý đối với sự phát triển của trẻ sơ sinh. Nếu trong giai đoạn này trẻ đã có sự gắn kết chặt chẽ với mẹ và nếu được mẹ tạo điều kiện cho sự gắn kết này thì sau khoảng 8 tuần, trẻ sẽ sẵn sàng để phân tách ra khỏi mẹ và gắn kết với thế giới bên ngoài vòng tay của mẹ. Người mẹ là chỗ dựa an toàn, từ đó bé có thể trải nghiệm thế giới rộng lớn hơn, thế giới mà bé càng ngày càng thích thú hơn.
Khủng hoảng mang tính chất phát triển quan trọng thứ hai là giai đoạn ăn dặm, nhấn mạnh đến sự thay đổi về thể chất liên quan đến khả năng ăn và tiêu hóa thức ăn khác ngoài sữa mẹ hoặc sữa công thức. Giai đoạn này cũng bao gồm một sự biến đổi tâm lý ở con người bao gồm mức độ nhận thức cao hơn về bản thân và thế giới bên ngoài. Quá trình ăn dặm bắt đầu khi trẻ được ăn bữa đầu tiên từ 4 đến 6 tháng. Hãy nhớ rằng ăn dặm không đề cập đến việc kết thúc bú mẹ hoặc bú bình, mà bản chất của điều này là để trẻ bắt đầu trải nghiệm thức ăn đặc.
Quá trình ăn dặm hoàn thành vào khoảng tám đến chín tháng tuổi. Tại thời điểm này, trẻ sơ sinh hầu như có thể ăn mọi thứ mà người lớn có thể ăn và thường có thể tự mình làm hầu hết mọi phần trong quá trình ăn. Trẻ có khả năng thể chất để tự lấy thức ăn từ đĩa và đưa vào miệng và nhai.
Tiếp theo, đứa trẻ trải qua giai đoạn chúng ta gọi là khủng hoảng khách thể (Objectivation crisis). Cụm từ này đề cập đến giai đoạn mà trẻ nhận ra rằng mình là chủ thể tác động lên một vật thể và mình có ảnh hưởng nhất định đến thế giới xung quanh. Cuộc khủng hoảng này diễn ra trong khoảng 8 đến 9 tháng. Về thể chất ở độ tuổi này trẻ đã có thể bò và trườn. Trẻ bắt đầu bò xa khỏi những người lớn trong phòng. Vào thời điểm này, đứa trẻ cần có một không gian riêng của trẻ và là đó nơi an toàn để trẻ thực hành những thay đổi thể chất mới (ND: bò, trườn) mà trẻ đang thực hiện. Nếu đứa trẻ nhận được sự hỗ trợ cần thiết từ những người lớn trong môi trường của bé, thì sự phát triển thể chất này sẽ tiếp tục tiến xa hơn nữa.
Cũng giống như việc cai sữa, lớp tâm lý bao quanh em có thể cản trở sự phát triển hoặc hỗ trợ hoàn toàn cho sự phát triển. Khi trẻ bắt đầu biết di chuyển xa hơn, sự hỗ trợ tâm lý mà trẻ nhận được sẽ quyết định trẻ sẽ đi được bao xa. Nếu người lớn ủng hộ và khuyến khích những thay đổi thể chất mới này, trẻ sẽ tiếp tục tiến lên và tăng trưởng.
Đây cũng là lúc đứa trẻ bắt đầu trải qua cảm giác lo lắng với người xa lạ. Trẻ đã phát hiện ra rằng trẻ có thể một số quyền kiểm soát đối với các đối tượng khách thể, nhưng không kiểm soát được mọi người, khi nào thì họ đến và đi. Đứa trẻ cũng không hiểu rằng nếu chúng không nhìn thấy vật gì đó hoặc ai đó thì người đó/vật đó vẫn tồn tại. Hai khía cạnh tâm lý này đang bắt đầu phát triển và trẻ sẽ sớm cảm thấy thoải mái hơn với những người rời trẻ vì trẻ biết rằng sớm thôi họ sẽ quay trở lại với mình.
Cuộc khủng hoảng phát triển thứ tư là cuộc khủng hoảng tự khẳng định, còn được gọi là cuộc khủng hoảng chống đối. Nó được đặt tên như vậy vì đây là thời điểm trẻ nói ‘KHÔNG’ dường như với tất cả mọi thứ. Cuộc khủng hoảng này có thể bắt đầu sớm nhất là 18 tháng và thường hoàn thành khi trẻ 2 tuổi rưỡi hoặc 3 tuổi.
Đây là cuộc khủng hoảng cuối cùng mà đứa trẻ phải trải qua để hoàn thành giai đoạn cuối cùng của quá trình phân tách khỏi người mẹ. Đứa trẻ nhận ra và chấp nhận rằng mình là một thực thể hoàn toàn tách biệt với mẹ. Đây là giai đoạn trẻ có mong muốn rất mạnh mẽ - muốn tự mình làm mọi thứ cho chính mình. Càng có nhiều cơ hội để độc lập, trẻ sẽ càng trở nên mạnh mẽ và tự tin hơn.
Để có thể vượt qua giai đoạn khủng hoảng này về mặt tâm lý, những người lớn làm việc với trẻ cần phải hỗ trợ trẻ. Điều quan trọng là trẻ cần phải cảm thấy mình có tiếng nói trong các công việc hàng ngày, cảm thấy rằng trẻ có những lựa chọn và giới hạn. Điều này liên quan mất thiết đến những hội thoại mà trẻ được giới thiệu (ND: ngôn ngữ mà người lớn sử dụng để đối thoại với trẻ), "Bây giờ con muốn đi bộ vào phòng tắm hay con muốn mẹ bế con vào phòng tắm?", "Hôm nay con muốn chọn áo sơ mi trắng hay áo sơ mi đen?" , 'Con muốn ăn khoai tây hay cà rốt cho bữa sáng?', V.v ... Trẻ được được lựa chọn các phương án, và tất cả các phương án này đều có cùng kết quả cuối cùng. Đứa trẻ có cảm giác lựa chọn nhưng người lớn có quyền kiểm soát kết quả cuối cùng là gì. Chúng ta sẽ không mất gì khi trao tự do cho trẻ lựa chọn bất cứ khi nào có thể. Còn đứa trẻ đạt được rất nhiều lợi ích, bởi vì chúng ta đã minh chứng cho trẻ thấy rằng chúng ta tin trẻ có thể đưa ra lựa chọn và tôn trọng quyết định/cân nhắc của trẻ.
Đây là điều tuyệt với nhất mà chúng ta có thể trả lời cho cái tôi của trẻ và khiến cái tôi này trở nên mạnh mẽ hơn nữa. Mục đích của chúng ta là để tạo ra một người được tôn trọng và do đó, con người này sẽ tôn trọng những người khác trong môi trường và biết chia sẻ trách nhiệm. Không có gì khác biệt trong việc đưa ra những quyết định ‘nhỏ nhặt’ này trong thời thơ ấu của trẻ so với những quyết định lớn lao trong cuộc đời mà trẻ sẽ phải thực hiện sau này trong tương lai. Những quyết định đó chỉ có thể được đưa ra một cách chính chắn nếu con người đó đã có cơ hội thực hành và học cách cân nhắc hậu quả/hệ quả từ các quyết định của chính mình.
Lên 3 tuổi, đứa trẻ đã trở thành một con người phi thường có khả năng thiết lập một mối quan hệ ngày càng ngày càng bình đẳng. Tâm thế này sẽ dẫn đến các bước tiến quan trọng về mặt tâm lý, tinh thần như đọc, viết và các khả năng văn hóa khác. Đứa trẻ sẽ tự gọi mình là ‘tôi’. Trẻ đã biến chuyển một cách hoàn hảo và đạt được nhận thức chính xác về thế giới xung quanh.
“Với sự trung gian con người phù hợp, tất cả mọi thứ đều có thể xảy ra. Tất cả các giai đoạn khủng hoảng sẽ tạo thuận lợi cho sự thay đổi, (ND: những thay đổi này)không chỉ đến với con trẻ mà đến với tất cả những ai tham gia vào quá trình này (ND: phụ huynh và những người lớn khác làm việc với trẻ thơ)”. – Understanding human being, Silvana Montanaro
Tác giả: Theresa Melloy, Toddler Lead, meadmontessorischool
(bài gốc: Developmental Crises in the First Three Years of Life; dịch bởi embehanhphuc.vn)
