bởi Embehanhphuc | Th7 20, 2021 | Ba năm đầu đời
(chuỗi bài: Tự nhiên hay Môi trường/Di truyền hay giáo dục)
Gen đóng một phần rất quan trọng ở tính cách và tính khí con người. Mỗi người chúng ta đều có một tính khí bẩm sinh, quyết định xem ta sẽ đi theo hướng tính cách như thế nào. Nhưng, tuy tính khí do gen quy định, tính cách lại không hoàn toàn như thế...
Lý do tính cách dễ uốn hơn tính khí là vì tính cách do các khu vực khác trong não điều khiển. Tính khí là từ hệ viền cấp thấp - đặc biệt là hạch hạnh nhân - nhưng tính cách thì do hệ viền cấp cao, tức thùy trán. Vỏ não nói chung và thùy trán nói riêng đều rất linh hoạt, sẽ biến hình theo trải nghiệm cảm xúc của con người. Điều này đặc biệt đúng ở tuổi sơ sinh, khi các khớp thần kinh thùy trán bắt đầu hình thành, đến tuổi mẫu giáo sẽ thay đổi chóng mặt và đến tuổi thơ ấu thì vẫn còn chưa hoàn thiện.
Hiển nhiên cha mẹ là người định hướng hệ viền tốt nhất cho con. Mỗi dịp giao tiếp với con - dù là ăn chung, chơi chung hay cãi lộn - đều sẽ kích hoạt một nhóm khớp thần kinh ở hệ viền, làm những khớp này ổn định hơn so với những khớp khác. Cha mẹ là mẫu mực cho một kiểu tương tác tâm lý xã hội, và trẻ sẽ bắt chước, tập dợt kiểu tương tác này (kể cả trẻ sơ sinh). Quá trình ấy kích thích một số mạch thần kinh nhất đinh, cố định mạch điện ở hệ viền cho mai sau. Vì hệ viền hoạt động rất mạnh nên ta sẽ thấy mình phản ứng với con giống hệt như cách cha mẹ từng phản ứng với mình. KHÔNG BIẾT LÀ HÊN HAY XUI, NHƯNG TỔNG HỢP TOÀN BỘ THỜI GIAN TƯƠNG TÁC CỦA CHA MẸ VỚI CON CÁI CÓ THỂ TẠO RA MỘT KIỂU THẦN KINH HỆ VIỀN KÉO DÀI QUA VÀI THẾ HỆ.
Nguồn: What's going on in there? Tác giả: Lise Eliot, bản dịch tiếng Việt: Ths Bùi Đức Tiến
bởi Embehanhphuc | Th7 8, 2021 | Ba năm đầu đời
(chuỗi bài: Tự nhiên hay Môi trường/Di truyền hay giáo dục)
- 'Con người không sinh ra để làm cùng một việc giống như những con vật thuộc cùng một loài. Thậm chí nếu cùng một việc được làm bởi những người khác nhau, nó cũng vẫn được làm theo cách khác nhau. Chúng ta đều viết, nhưng mỗi người có nét chữ của riêng
mình. Mỗi người luôn có con đường của riêng mình!'
- Cơ bắp (bắp thịt) hoạt động dưới sự chỉ đạo của não bộ được gọi là các cơ chủ động (cơ vân/cơ xương), có nghĩa là cơ bắp hoạt động nhờ ý chí của cá nhân. Ý chí là một trong những biểu hiện vĩ đại nhất của tâm lý. Nếu không có nguồn năng lượng đó thì đời sống tâm lý không thể tồn tại được. Vì thế các cơ chủ động là các cơ phụ thuộc vào ý chí, chúng là một cơ quan tâm lý.'
- 'Ở các loài động vật thì sự hoàn thiện của vận động được trao tặng bởi tự nhiên. Ở con người thì cơ chế này không được thành lập sẵn trước khi ra đời và thế nên nó phải được tạo ra, đạt được qua các trải nghiệm thực tiễn trong môi trường. Sự phối hợp (của các cơ, của vận động) là không có sẵn nó phải được tạo ra và đạt được bởi tâm lý. Nói cách khác, đứa trẻ tạo ra những vận động của chính mình và hoàn thiện chúng.'
Nguồn: Absorbent mind, Maria Montessori
bởi Embehanhphuc | Th7 6, 2021 | Ba năm đầu đời
(chuỗi bài: Tự nhiên hay Môi trường/Di truyền hay giáo dục)
Bốn ngày sau khi thụ thai, thì bào thai bé xíu đã phân bào được 5 lần và trông giống một quả dâu đen đã chín - một cụm gồm 32 tế bào tròn, tổng chung lại cũng không lớn hơn em trứng ban đầu, nhưng đã sẵn sàng trải qua quá trình biệt hóa tế bào cực kỳ quan trọng: chính là lúc tách riêng để tạo thành những loại mô khác nhau trong cơ thể.
Tại bước này thì bào thai được gọi là phôi nang (blastocyst) và theo các thí nghiệm trên chuột thì bất cứ một tế bào nào trong số 32 tế bào gốc của phôi nang này cũng đều có khả năng phát triển thành một cá thể hoàn chỉnh nếu được tách riêng và tự phân bào. Ngược lại, nếu để nguyên như thế (và nếu phôi nang này không tự nhiên tách làm hai - là sinh đôi ấy) thì chỉ có 3 đến 5 trong số các tế bào gốc này sẽ thực tế trở thành con của hai vợ chồng. Những tế bào gốc ít ỏi nằm sâu bên trong phôi nang sẽ sinh ra tất cả các tế bào khác trong cơ thể, và tất cả những tế bào còn lại nằm phía ngoài sẽ tạo thành nhau thai. Tế bào nào trở thành bộ phận cơ thể nào thì hoàn toàn do ngẫu nhiên - tùy vào vị trí của tế bào mà thôi. Vậy thì không phải là vì yếu tố gen của tế bào quyết định, mà do vị trí của tế bào. Đây là một trong những ví dụ cho thấy môi trường có ảnh hưởng đến sự phát triển từ rất sớm.
Nguồn: What's going on in there? Tác giả: Lise Eliot, bản dịch tiếng Việt: Ths Bùi Đức Tiến
Embehanhphuc: Vậy là phần khối tế bào trong của phôi nang sẽ trở thành cơ thể của bào thai, còn phần khối tế bào bên ngoài sẽ trở thành nhau thai để em bé kết nối với cơ thể của mẹ. Ngay từ những giây phút ban đầu này của sự sống, chúng ta đã chứng kiến sự nỗ lực của cá nhân đó (là phôi thai) để thích nghi và gắn kết với môi trường (là tử cung của người mẹ). Chính phôi thai này tự chủ động tạo ra kết nối với người mẹ, chứ không phải là cơ thể mẹ đã tạo ra nhau thai để nối với em. Thật là một phép màu 
bởi Embehanhphuc | Th7 5, 2021 | Ba năm đầu đời
(chuỗi bài: Tự nhiên hay Môi trường/Di truyền hay giáo dục)
Ban đầu cột sống của trẻ sơ sinh thẳng, sau đó nhờ nỗ lực để giữ được sự thăng bằng khi đứng thẳng, cột sống này chuyển sang cong nhẹ. Đây là một thực tế của sinh lý. Nhưng chúng ta cần hiểu rằng hình dáng cong nhẹ này của cột sống đến từ nỗ lực đứng thẳng trong một tư thế khó khăn. Thế nên độ cong nhẹ này của cột sống không chỉ là tự nhiên và di truyền, mà nó được mang đến bởi nỗ lực của cá nhân đó. Mọi sự biểu lộ (ND: của sự phát triển con người) cần phải được diễn dịch theo cách này. Tự nhiên, ban đầu cung cấp một cơ quan, và sự phát triển của cơ quan đó tới dạng thức hoàn thiện cuối cùng của nó không phải là một quá trình phát triển bị động chỉ thông qua tự nhiên và di truyền mà nó còn nhờ nỗ lực được thực hiện bởi cá nhân đó. Tự nhiên trao cho trẻ một xung lực và sự phát triển của trẻ lại phụ thuộc vào hành động của chính trẻ tác động lên môi trường. Nó đến từ nỗ lực của cá nhân để thích nghi với môi trường. Và chúng ta nói 'Thượng đế giúp những ai tự giúp chính họ!'
Nguồn: embehanhphuc.vn lược dịch từ The 1946 London lectures, Maria Montessori
bởi Embehanhphuc | Th7 3, 2021 | Âm nhạc đầu đời, Ba năm đầu đời
'Đôi làn môi con ngậm đầu vú mẹ
Như búp hoa huệ ngậm tia nắng trời'
Lời bài hát ngọt ngào của nhạc sĩ Phạm Tuyên cho ta một hình dung thật đẹp về hình ảnh người mẹ cho con bú. Ai cũng biết rằng sữa mẹ là thức ăn cung cấp dưỡng chất hoàn hảo cho thể chất của trẻ. Nhưng nếu như nguồn sữa này được cung cấp dưới hình thức của việc CHO BÚ TRỰC TIẾP VỚI SỰ KẾT NỐI, sẽ cung cấp dưỡng chất tuyệt vời cho tâm lý của trẻ trong giai đoạn mà trẻ đang kiến tạo nhân cách. Bởi không có dạng thức ăn thể lý nào lại không đi qua hình thức tiếp nhận thông qua bữa ăn. Trong khi thức ăn (food/milk) chỉ cung cấp dưỡng chất vật lý thì bữa ăn (meal/feeding) lại cung cấp dưỡng chất tâm lý.
Thế nên hãy mang cho trẻ không chỉ 'SỮA' MÀ CẢ 'MẬT NGỌT', thông qua việc kết nối với trẻ trong khi cho trẻ bú trong vòng tay nồng ấm của mẹ, giao tiếp với bé với ánh mắt yêu thương và lời nói dịu ngọt của ái ngữ. Qua đó trẻ trải nghiệm niềm hạnh phúc đủ đầy khi một con người được thỏa mãn cái bụng đói trong khi đang trải qua những giây phúc gắn kết tâm hồn với một con người khác mà mình yêu (chính là người mẹ).
Nhờ vậy, không chỉ thể chất của bé lớn lên, mà quan trọng hơn tâm hồn của bé sẽ được rộng mở với những tình yêu thương nhân bản này... Và em bé của chúng ta rồi sẽ trở thành một con người như những câu cuối của bài hát này nhắc đến:
'Sữa mẹ trắng trong con ơi hãy uống
Rồi mai khôn lớn con ơi hãy nghĩ
Hãy nghĩ những điều trắng trong.'
(trích: Khúc hát ru của người mẹ trẻ, Phạm Tuyên)
