[Radio Hiểu con – Yêu con] Số 6: Phản hồi với tiếng khóc của trẻ – Khủng hoảng tuổi lên 2

bởi Embehanhphuc | Th10 19, 2021 | Radio Hiểu con yêu con

Xin chào các bạn, đây là Radio Hiểu con – Yêu con của chuyên trang Embehanhphuc.vn – một tổ chức có sứ
mệnh thúc đẩy nhận thức của cha mẹ, nhà giáo dục, giáo dưỡng và công chúng về trẻ thơ và năng lực tiềm
tàng của trẻ trong 6 năm đầu đời. Radio Hiểu con – Yêu con là một kênh Radio trả lời các câu hỏi thực tế phát
sinh trong những tình huống khó khăn giữa cha mẹ và con cái trong gia đình. Thông qua việc phân tích tình
huống và đi theo kim chỉ nam ‘dõi theo trẻ’ chúng tôi giúp phụ huynh thấu hiểu tâm lý sau các hành vi, hoạt
động của con trẻ và từ đó yêu con theo cách tôn trọng và nhân văn hơn. Để mái nhà và cha mẹ sẽ luôn là tổ
ấm của con trong suốt cuộc đời.
Radio hôm nay sẽ trả lời câu hỏi đầu tiên từ một thính giả ẩn danh, 37 tuổi đến từ tp Hồ Chí Minh.
Câu hỏi 1: Xin chào em bé hạnh phúc, cho phép tôi được đặt câu hỏi. Con gái tôi được 3 tuổi, bé có đi học
trường Montessori được gần một năm rồi nghỉ dịch. Bé vui vẻ, hoạt bát, tình cảm nhưng rất dễ khóc, không
vừa ý là khóc. Mọi người trong gia đình đều cố gắng bình tĩnh giải thích rằng nếu con muốn ba mẹ làm gì thì
con cứ nói, con khóc lên, vừa khóc vừa nói ba mẹ không nghe được thì không giúp con được. Lúc đó bé nín
ngay nhưng lần khác vẫn khóc. Xin cảm ơn nhiều ạ!
Trả lời: Chào bạn, qua câu hỏi của bạn, Embehanhphuc thấy rằng gia đình đang cảm thấy không hài lòng với
việc trẻ khóc. Chính vì kỳ vọng em bé của mình ít khóc, ngoan, nghe lời đã khiến chúng ta rất thất vọng và bức
bối khi nghe tiếng khóc của trẻ, đặc biệt là khi chúng ta đã cố gắng bình tĩnh giải thích mà trẻ vẫn khóc. Có lẽ
trẻ có một kiểu lý luận nào đó mà chúng ta không hiểu được, dường như trẻ tư duy không giống cách người
lớn tư duy. Và sự thực đúng là như vậy. Trẻ dưới 6 tuổi đang xây dựng tất cả các năng lực tâm lý của con
người, tất cả mọi thứ đang là công trình dang giở nên chắc chắn là trẻ sẽ không suy nghĩ, ghi nhớ, suy luận
theo cách người lớn làm. Đó là sự thực mà chúng ta phải chấp nhận và thích nghi với nó, chứ không cần phải sa
vào giải thích, tìm lý do.
Trẻ thơ sống đúng từng khoảnh khắc và luôn hiện diện với cảm xúc của mình. Trẻ không e ngại và né tránh các
cơn sóng cảm xúc như chúng ta. Là người lớn, chúng ta hiếm khi rơi nước mắt vì nhiều lý do, nhiều định kiến
khác nhau, như là: chuyện nhỏ khóc làm gì, khóc mọi người cười cho, là đàn ông trong nhà thì không được
khóc, mình mà khóc thì con nó coi ra cái gì… Còn con trẻ thì sống mà không có định kiến, không e dè bất kỳ
cảm xúc nào kể cả tiêu cực hay tích cực (và thậm chí đối với trẻ thì cũng không hề có sự phân loại này nữa). Vì
luôn sống trọn vẹn, nên với trẻ thì cảm xúc cũng chỉ là cảm xúc mà thôi, như cơn thủy triều lên rồi sẽ xuống.
Thay vì buồn rầu, thất vọng về cái sự khóc nhè của con trẻ, ba mẹ hãy nhìn vào khía cạnh tích cực của nó và
học hỏi từ trẻ để có thể sống một cách trọn vẹn, tràn đầy cảm xúc như vậy. Ba mẹ hãy cảm thấy may mắn bởi
mình đã tạo ra một môi trường đáng tin cậy để con khóc khi muốn khóc. Hãy tưởng tượng thử xem, nếu một
em bé mới 3 tuổi đầu mà sống trong một môi trường mà cảm xúc trào lên lại không được thể hiện ra, em bị bịt
mồm bịt miệng và phải nuốt tất cả vào trong. Nội tâm trẻ thơ sẽ biến dị như thế nào nếu không được phép
biểu đạt, em bé này thay vì sống một cách trọn vẹn và chân thật thì sẽ bắt đầu phải xây nên một số mặt nạ để
che dấu nội tâm thực sự của mình. Hãy đặt câu hỏi, liệu chúng ta muốn một em bé của chúng ta khi lớn lên sẽ
trở thành một con người chân thành với chính mình với mọi người xung quanh, hay chúng ta muốn một con

người đeo mặt nạ và mất gắn kết với nội tâm của chính mình? Điều đó phụ thuộc vào phản ứng của chúng ta
với những biểu lộ cảm xúc của trẻ trong những năm đầu đời này.
Chúng tôi hiểu với các phụ huynh thì tiếng khóc như một con dao đâm thẳng vào tim ta và khuấy lên trong lòng
ta những cảm thức tiêu cực. Ta bồn chồn ruột gan, khó thở, máu nóng lên mặt vì tiếng lèo nhèo hay khóc thét
của con. Nhưng với trẻ, tiếng khóc chỉ là một công cụ để truyền đạt và giao tiếp. Khi con trẻ mới sinh ra, con
hoàn toàn chưa có tiếng nói, và con cần một công cụ mạnh mẽ để có thể tìm kiếm sự chú ý và chăm sóc từ cha
mẹ. Đó chính là lý do mà trẻ ngay từ lúc sinh ra đã có tiếng khóc, đây chính là món quà mà mẹ tự nhiên đã vũ
trang cho trẻ. Vì thế tiếng khóc không có gì tệ hại. Hãy hân hoan vì trẻ có khả năng biểu lộ nội tâm thông qua
tiếng khóc. Đây chính là ngôn ngữ đầu tiên của trẻ trước cả ngôn ngữ nói. Vậy để hiểu trẻ ta phải tìm hiểu
thông điệp đằng sau đó là gì thay vì tìm cách nói trẻ im mồm, nín, dừng khóc. Nhiều ba mẹ hiểu nhầm rằng
tiếng khóc là ngọn nguồn đau khổ, nhưng thực ra tiếng khóc lại chính là sự giải tỏa nỗi đau. Chúng ta có thấy là
sau một trận khóc đã đời, thường tâm trạng chúng ta sẽ tốt hơn, tâm trí sẽ sáng rõ hơn. Trẻ cũng như vậy, vậy
tại sao ta phải nỗ lực làm trăm nghìn cách để trẻ không khóc. Có người thì la mắng ‘im mồm’, ‘nín ngay’, đỡ
hơn thì ‘khóc cái gì mà khóc’ ‘khóc như vậy thì hôm sau đừng hòng ba đưa đi chơi nữa’ ‘lêu lêu, con trai mà
khóc nhè’, phong cách nhẹ nhàng thì ‘nín đi rồi bà mở phim hoạt hình cho coi’ ‘thôi thôi, lại đây ăn kẹo’…
Chúng ta không thấy được rằng tất cả những lời nói trên đây đều truyền đi thông điệp rằng – cảm xúc của con
không đáng được lắng nghe, và con không nên thể hiện. Sau nhiều trải nghiệm lặp đi lặp lại một số trẻ sẽ được
bài học là không nên biểu lộ, thể hiện cảm xúc qua tiếng khóc. Nhưng một số trẻ lại học được cách dùng tiếng
khóc để thao túng những người trong nhà để có được sự chú ý hoặc những đồ trẻ muốn như bánh kẹo, điện
thoại… Cả 2 hệ quả đó đều khiến trẻ lệch lạc khỏi con đường phát triển lành mạnh của cảm xúc.
Vậy làm sao để có thể giúp trẻ có thể phát triển lành mạnh cảm xúc của mình, đồng thời ba mẹ có thể vượt
qua những khó chịu trong lòng khi nghe tiếng khóc của con? Giải pháp của embehanhphuc gồm những bước
như sau:
 Bước thứ nhất, nhận diện tác động của tiếng khóc với nội tâm của chính mình. Có thể với những trải
nghiệm thời thơ ấu, tiếng khóc của chúng ta cũng đã từng bị ba mẹ của chúng ta phủ nhận, nên bây
giờ khi chúng ta là phụ huynh tiếng khóc của con trẻ lại gợi lại những nỗi đau chôn dấu từ ngày xưa.
Tiếng khóc của con trẻ chỉ là yếu tố kích thích khiến cho những cảm xúc chất chứa trong nội tâm của
ta bị lôi ra ánh sáng. Bước nhận diện ra cảm xúc này là bước quan trọng nhất để hóa giải nó. Sau khi
đã thấy được bản chất của tiếng khóc của con không có gì đáng sợ, chính nỗi sợ đến từ những vùng
tối trong nội tâm từ thời thơ ấu của ta, hãy đợi những cảm xúc đó được hóa giải và trôi qua. Và khi nó
đã trôi qua rồi ta sẽ thấy ta tách biệt được tiếng khóc của con khỏi tâm trí của ta, và hóa giải được tác
động của tiếng khóc đó. Bước này cần phải được luyện tập nhiều lần thì nhận thức mới này mới thực
sự trở thành một phần bản chất của ta.
 Bước thứ 2: Ghi nhận tiếng khóc của con và truyền đi thông điệp là mọi cảm xúc của con đều được
đón nhận bởi đó là biểu hiện của nội tâm của con. Bạn có thể nói với con theo cách miêu tả: ‘Mẹ thấy
con buồn.’ ‘Ba đi làm mà không báo với con nên con khóc.’; hay đặt câu hỏi để tìm hiểu nguyên nhân
‘Con khóc vì con khó chịu điều gì hả?’ ‘Con nói cho mẹ biết xem buồn chuyện gì mà khóc vậy?’. Bạn cần

làm điều này một cách chân thành, và sự chân thành chỉ đến khi bạn đã được thuyết phục và hiểu
được lợi ích của việc đón nhận tiếng khóc với sự phát triển cảm xúc của con trẻ và với mối quan hệ
giữa ba mẹ - con cái về dài lâu. Bạn hãy nghe lại radio này nhiều lần và có thể tìm thêm một số bài viết
về việc Đón nhận/ghi nhận tiếng khóc của trẻ, để thực sự tin tưởng triết lý này. Thiếu niềm tin này, tất
cả những thứ bạn làm cũng chỉ một số kỹ thuật cơ học và con trẻ hoàn toàn cảm nhận được hàm
lượng không chân thành trong những lời nói mang tính sách vở của bạn.
 Bước thứ 3: Khi ‘vũ khí’ của con không còn khiến tâm trí ta bối rối, ta có thể đối diện với tiếng khóc và
đọc được thông điệp thực sự để đáp ứng đúng nhu cầu con muốn chứ không phải để dập tắt tiếng
khóc. Hãy quan sát tình huống xảy ra xung quanh, nghe thông tin từ con và từ một số người khác để
hiểu được thông điệp sau tiếng khóc của con. Nếu như có thể giải quyết được nhu cầu đó thì hãy nói
với con cách bạn sẽ hỗ trợ con. Khi con được đáp ứng đúng nhu cầu thì cơn khóc lóc cũng sẽ tự nhiên
giảm dần và kết thúc. Ví dụ: một số trẻ sẽ khóc khi đói, nếu bạn tìm hiểu và thấy là sáng nay con ăn
sáng rất ít để kịp đi chơi, và giờ bắt đầu đói khóc, thì hãy đề xuất ‘Mẹ lấy ít cơm nguội cho con ăn cho
đỡ đói nhé.’ Một số trẻ có thể khóc vì muốn được người lớn quan tâm, có những trường hợp trẻ khóc
vì các anh không cho chơi cùng… Hãy cùng con tìm ra nguyên nhân và giải pháp phù hợp. Nếu bạn
không nghe được vì con vừa khóc vừa nói thì có thể trấn an con ‘Mẹ thấy con khóc vì buồn chuyện gì
đó, con nói rõ cho mẹ rồi mình sẽ tìm cách giải quyết với nhau. Con la khóc lên thì mẹ nghe không
được nên không hiểu chuyện gì cả’. Nhưng đừng kỳ vọng là con sẽ nín khóc, mà hãy sẵn sàng cho việc
là kể cả khi có một lý do thuyết phục như vậy thì con trẻ những năm đầu đời vẫn quăng mình trôi tuột
theo từng đợt sóng cảm xúc của mình. Nên hãy sẵn sàng để ôm con, vỗ về, ngồi bên cạnh nếu trẻ
không muốn ôm, thậm chí có một số trẻ sẽ đuổi mẹ ra ngoài… thì cũng làm theo điều con muốn và
đợi khi bé bình tĩnh lại. Trong suốt thời gian chờ đợi đó, đừng biểu hiện sự bồn chồn của bạn, mà hãy
làm sao để lời nói và ngôn ngữ cơ thể của bạn toát ra được sự đón nhận tất cả các biểu lộ cảm xúc
của con. Hãy luôn truyền cho con thông điệp ‘Mọi cảm xúc của con đều được ghi nhận’. Con không
cần ai phải cấp quyền biểu lộ nội tâm, đây là thứ quyền đặc biệt mà ngay từ khi con sinh ra con đã
nghiễm nhiên có được.
Đôi khi con trẻ sẽ khóc lóc rất dữ dội trong các không gian công cộng như nhà hàng, siêu thị, nhà hàng xóm…
Trong những trường hợp đó, đừng để sự có mặt của những người xung quanh ảnh hưởng đến khả năng thấu
hiểu và chấp nhận tiếng khóc của bạn. Những người bên ngoài cũng chỉ là ở bên ngoài, và trẻ thì mới thực sự là
con cái, người thân yêu mà ta đang chăm sóc, dưỡng dục. Tuy nhiên bên cạnh việc thể hiện sự ghi nhận cảm
xúc của con, trong một số trường hợp nếu như việc bé khóc thực sự làm phiền nghiêm trọng đến những người
có mặt trong không gian đó thì bạn có thể tách bé ra khỏi chỗ đó. Hãy thông báo và giải thích cho bé việc bạn
cần làm trước. Ví dụ: Nhà cô ba đang có em bé nhỏ đang ngủ, mẹ sẽ cần đưa con sang phòng bên cạnh và
đóng cửa để giữ yên tĩnh cho em. Mẹ sẽ ở cùng với con ở đó.’ Hoặc khi bé khóc ở lối đi, ta có thể nói ‘Mẹ phải
di chuyển con lại chỗ hành lang bên kia để mọi người có lối đi lại. Khi nào con khóc xong rồi mẹ gọi xe rồi mình
về với nhau.’ Và đây là những tình huống mà bé không có sự lựa chọn, nên ta thông báo nhưng sẽ không đặt
câu hỏi có không và không trao quyền lựa chọn cho trẻ. Những hướng dẫn này truyền đi thông điệp rằng, mặc

dù cảm xúc của con luôn được chấp nhận nhưng nếu như cách thể hiện của nó ảnh hưởng đến người khác thì
mình sẽ cần di chuyển đến chỗ khác để sự thể hiện của mình không làm phiền đến công việc của mọi người.
Khi trẻ lớn dần lên và năng lực ngôn ngữ ngày càng tốt, bạn hãy chỉ cho trẻ những cách thể hiện cảm xúc hoặc
giải quyết vấn đề bằng lời, ví dụ khi một trẻ khác giật đồ chơi thì mình hướng dẫn cho con đòi lại đồ chơi bằng
cách nói ‘Đây là đồ chơi mình đang dùng, bạn cần trả lại cho mình’. Chúng ta cũng hướng dẫn cho trẻ những
cách tìm sự giúp đỡ của người lớn bằng lời. Ví dụ ‘Mẹ ơi, mẹ giúp con kéo khóa váy sau lưng…’. Những hướng
dẫn này sẽ giúp em bé chuyển từ sự phát triển cảm xúc sang sự phát triển xã hội khi mà trẻ càng ngày càng
nhận thức tốt hơn về những ảnh hưởng của hành động của mình lên những người xung quanh và chọn ra
được những biểu hiện phù hợp cho từng bối cảnh, tình huống trong các không gian xã hội.
Cùng với sự phát triển của ngôn ngữ, em bé sẽ dần dần dùng ngôn ngữ nói nhiều hơn là tiếng khóc để giải
quyết vấn đề của mình. Tuy nhiên tiếng khóc vẫn luôn có một sức mạnh vô song trong việc giải tỏa stress, thế
nên khi đối diện với những cảm xúc ‘nói không nên lời’ và vô cùng mạnh mẽ, trẻ vẫn sẽ khóc và phụ huynh hãy
lấy làm vui vì trẻ có một công cụ lợi hại như vậy để đưa trẻ về tâm trạng cân bằng. Thân mến,
Câu hỏi 2 đến từ một phụ huynh 35 tuổi ở Nha Trang: Xin chào, Bé nhà mình 22 tháng tuổi. Khoảng vài tháng
gần đây bé trở nên cáu bẳn, khó chịu. Bé thường xuyên từ chối, và không hợp tác như trước kia. Mặc dù vừa
nằng nặc nói KHÔNG nhưng 2 phút sau lại đổi ý ngay lập tức. Hỏi gì cũng nói Không hết. Mình thực không biết
bé muốn gì và không biết làm thế nào để vừa ý của bé. Mong sớm nhận được phản hồi của chương trình.
Trả lời: Chào bạn, em bé của bạn đang ở một mốc phát triển quan trọng đó là Khủng hoảng tự khẳng định. Đây
là một cuộc khủng hoảng phát triển diễn ra trong khoảng từ 18 -30 tháng tùy từng trẻ. Vì nó diễn ra lúc trẻ xấp
xỉ 2 tuổi nên người Việt Nam có cụm từ Khủng hoảng tuổi lên 2 để mô tả thời gian khó khăn này. Khi nghĩ đến
từ ‘khủng hoảng’, chúng ta thường nghĩ đến một điều gì đó tiêu cực, một thời gian khó khăn và không ai mong
đợi. Nhưng với sự phát triển của một con người thì khủng hoảng là một điều đáng mừng, bởi khủng hoảng
đánh dấu bước nhảy vọt về chất trong nhận thức của trẻ, đưa trẻ lên một tầm cao mới mà ở đó, trẻ sẽ nhìn
nhận bản thân và thế giới bằng một con mắt hoàn toàn khác trước đó. Vì thế ba mẹ hãy nghĩ về khủng hoảng
tuổi lên 2 như là một cơ hội cho sự thay đổi và tăng trưởng của em bé của mình. Khủng hoảng chính sự
chuyển tiếp từ một giai đoạn phát triển sang giai đoạn phát triển tiếp theo, chính vì thế vai trò của cha mẹ là
cần hiểu bản chất và tầm quan trọng của khủng hoảng và qua đó hỗ trợ bé với thái độ bình tĩnh, kiên nhẫn và
thấu hiểu để dìu dắt em bé này bước sang một trang mới trong sự phát triển của em một cách thành công mà
không để lại những hằn vết cảm xúc hay lệch hướng trong sự phát triển của em.
Vậy khủng hoảng tự khẳng định là gì? Khủng hoảng tự khẳng định diễn ra sau khi em bé đã đạt được những
dấu mốc phát triển lớn trong độc lập. Em bé đi vững và có đôi tay tự do để đi đến bất kỳ đâu, thao tác với bất
kỳ vật gì mà mình muốn, đi kèm với những dấu mốc này, em bé tham dự nhiều hơn vào đời sống gia đình và
dần dần rời xa mẹ. Em nhận thức rõ ràng rằng mình là một cá nhân riêng biệt chứ không phải là phần nối dài
của mẹ. Sự thay đổi này trong nhận thức dẫn đến việc em muốn khẳng định bản thân mình trong mọi tình
huống của đời sống. Trẻ trở nên ‘cứng đầu’, không hài lòng về nhiều thứ, trẻ nói KHÔNG hoặc từ chối liên tục…
Đôi khi việc nói KHÔNG này chỉ đơn giản là vì trẻ muốn thử sức mạnh mà trẻ mới khám phá được của sự phủ

định. Nếu ngôn ngữ của trẻ phát triển tốt, thì trẻ sẽ dùng ngôn ngữ để bày tỏ ý kiến của mình. Ngoài từ
KHÔNG, trẻ có thể có những cách nói khác như ‘không thích’, ‘của con’, ‘để con’, ‘con tự’, ‘không sẵn sàng’
‘chưa muốn mà’, ‘không đồng ý’…Tất cả là để khẳng định bản thân và quyền kiểm soát của trẻ với chính bản
thân mình. Có những trẻ mà ngôn ngữ nói chưa tốt thì trẻ có thể dùng ngôn ngữ cơ thể để biểu đạt, như là
khóc, gạt tay, bỏ chạy, nằm lăn ra đất… Đây chính là thời điểm quan trọng mà trẻ xây dựng cho mình cảm giác
rằng ‘Mình có thể, mình có khả năng, mình tự làm được…’ là những cảm giác rất quan trọng để hình thành sự
tự tin và lòng tự trọng của một con người. Nếu được hỗ trợ, cơn khủng hoảng này sẽ qua nhanh và để lại
những di sản lành mạnh cho nhân cách của trẻ. Embehanhphuc xin đưa ra một số gợi ý để phụ huynh có thể
hỗ trợ con như sau:
 Thứ nhất – HỖ TRỢ SỰ ĐỘC LẬP: Điều chỉnh môi trường và cách tiếp cận của gia đình để trẻ trở nên
độc lập trong các nhu cầu căn bản của đời sống như ăn, ngủ, vệ sinh, tắm rửa, chơi và hoạt động…
Bạn có thể tham khảo Radio Hiểu con – Yêu con số 1 để có những hướng dẫn cụ thể hơn về việc tạo
không gian hỗ trợ vui chơi và hoạt động độc lập ở gia đình.
 Thứ 2 – HỖ TRỢ RA LỰA CHỌN: Đưa ra lựa chọn rõ ràng với mục đích là trao một số quyền kiểm soát
liên quan đến đời sống của trẻ cho trẻ quyết định. Mặc cái gì, ăn món gì, đọc cuốn sách nào, mang đồ
chơi nào đi chơi cát… là những tình huống mà trẻ hoàn toàn có thể ra quyết định. Những phương án
đưa cho trẻ chọn cần sẵn có, và cân nhắc đến sở thích riêng của trẻ để trẻ có thể lựa chọn thành công
và qua đó có được cảm giác – mình đang kiểm soát tình huống và cuộc sống của mình.
 Thứ 3 – FOLLOW UP QUYẾT ĐỊNH: Khi trẻ đã lựa chọn, hãy chắc chắn rằng trẻ được trao cho phương
án đã chọn và nếu lựa chọn đó mang đến một số hệ quả đi kèm thì hãy đảm bảo hỗ trợ trẻ để thực
hiện các hệ quả đó. Nhờ vậy trẻ dần hiểu ý nghĩa của việc lựa chọn thực sự là sẽ đi kèm với việc trải
nghiệm hệ quả tương ứng. Bạn hãy nghe thêm Radio Hiểu con – Yêu con số 3 để có thêm hướng dẫn
về việc đưa hệ quả tương xứng với trẻ và hỗ trợ trẻ thực hiện hệ quả nhé.
 Thứ 4 – NÓI KHÔNG VỚI CÂU HỎI CÓ KHÔNG: Thay vì dùng câu hỏi có/không, hãy đưa ra các câu hỏi
có 2 lựa chọn. Đặc biệt trong các tình huống mà chúng ta không muốn trẻ từ chối. Vd trong việc đi vệ
sinh, thay vì nói với trẻ ‘Giờ mình sẽ đi công viên với nhau, con có muốn đi tiểu trước khi đi không?’,
hãy chuyển sang cách nói ‘Đi với mẹ nào, mình đi vệ sinh. Vào đây’, hoặc ‘Mình sẽ đi vệ sinh để sẵn
sàng đi công viên, con muốn tự đi hay muốn mẹ dắt con vào nhà vệ sinh?’…
Việc cho trẻ lựa chọn và tôn trọng lựa chọn là một trong những kỹ thuật quan trọng để trao sức mạnh cho con
và giúp con có cảm giác kiểm soát cuộc sống của mình. Ra quyết định và lựa chọn là một trong những năng lực
quan trọng mà chúng ta sử dụng từng giây từng phút trong suốt cuộc đời, và thời điểm trẻ lên 2 là thời điểm
đứa trẻ ‘đòi hỏi’ quyền đó. Tạo ra những cơ hội để trẻ thực hành năng lực này là những bài tập để sau này trẻ
có thể đưa ra những quyết định đúng trong những thời khắc quan trọng trong tương lai, và không chỉ là đưa ra
quyết định đúng đắn mà quan trọng hơn là chịu trách nhiệm cho những lựa chọn/quyết định của mình. Những
hỗ trợ này sẽ giúp con trẻ vượt qua được những căng thẳng trong thời gian khủng hoảng và đồng thời là nền
tảng để trẻ xây dựng sự tự kỷ luật của trẻ. Bạn có thể đọc thêm bài viết ‘Cùng con vượt khủng hoảng’ trên
website embehanhphuc.vn để hiểu thêm về những khủng hoảng phát triển khác nhau trong giai đoạn 0-3 tuổi.

Mong rằng những chia sẻ của embehanhphuc sẽ giúp gia đình tìm được cách tiếp cận phù hợp để đồng điệu
với em bé đang trong khủng hoảng của mình. Hãy tưởng tượng nếu người lớn chúng ta đang trải qua khủng
hoảng, điều chúng ta muốn có được từ những người xung quanh là gì? Chắc chắn chúng ta muốn có được sự
thấu hiểu, sự cảm thông, kiên nhẫn và đồng điệu. Con trẻ cũng như vậy,
Em bé hạnh phúc xin kết thúc Radio số này tại đây. Nếu bạn có những bối rối và thắc mắc với con trẻ trong gia
đình, hãy email chia sẻ với chúng tôi qua địa chỉ: embehanhphucvn@gmail.com .Các bạn cũng có thể truy cập
vào website embehanhphuc.vn để tìm kiếm các bài viết đi theo triết lý 'dõi theo trẻ', để tìm hiểu về sự phát
triển của trẻ thơ trong giai đoạn xây dựng nền tảng nhân cách trong 6 năm đầu đời. Tạm biệt và hẹn gặp lại các
bạn vào thứ 3 tuần sau.

[Radio Hiểu con – Yêu con] Số 5: Góc sách “Làm cha mẹ tỉnh thức”

bởi Embehanhphuc | Th10 12, 2021 | Radio Hiểu con yêu con

Xin chào các bạn, đây là Radio Hiểu con – Yêu con của chuyên trang Embehanhphuc.vn – một tổ chức có sứ
mệnh thúc đẩy nhận thức của cha mẹ, nhà giáo dục, giáo dưỡng và công chúng về trẻ thơ và năng lực tiềm
tàng của trẻ trong 6 năm đầu đời. Radio Hiểu con – Yêu con là một kênh Radio trả lời các câu hỏi thực tế phát
sinh trong những tình huống khó khăn giữa cha mẹ và con cái trong gia đình. Ngoài việc trả lời các câu hỏi thực
tế, chúng tôi cũng sẽ trích đọc một số đoạn trích gợi mở từ những cuốn sách hay dành cho cha mẹ, người
chăm sóc, giáo dưỡng, giáo dục trẻ trong những năm đầu đời. Hành trình đồng hành với con trẻ là một hành
trình đòi hỏi những người lớn làm việc với trẻ phải thực sự cởi mở với việc học hỏi liên tục. Bởi chúng ta sẽ là
quá khứ, con trẻ sẽ là tương lai, cuộc sống của con là điều chưa từng xảy ra. Hành trình của con trẻ là một
hành trình kỳ diệu của việc hiện thực hóa những bí ẩn tiềm tàng. Chính vì thế chúng ta chỉ có thể bảo vệ và hỗ
trợ sự phát triển của trẻ trong thời đại bất định như hiện nay, nếu ba mẹ, thầy cô liên tục hoàn thiện sự hiểu
biết. Ngày nay nhân loại đều biết sự thật là trái đất tự quay quanh mình nên mỗi sáng chúng ta đều nhìn thấy
mặt trời mọc lên từ hướng đông. Nhưng ở những thời điểm khác nhau trong quá khứ, thì chúng ta ‘tưởng
rằng’ sự thật là mặt trời xoay xung quanh trái đất. Trong việc nuôi dạy con cũng sẽ tồn tại những sự thật như
vậy, nên để nhận ra được ‘điểm mù’ trong nhận thức chúng ta cần đọc và học hỏi tri thức từ nhiều nguồn.
Chúng tôi hi vọng những đoạn trích mà chúng tôi chọn đọc sẽ gợi cảm hứng để phụ huynh bước chân lên hành
trình đi tìm sự thật và trở thành người đồng hành trọn vẹn hơn trên hành trình trưởng thành của con trẻ.
Radio số 5 tuần này, chúng tôi xin trích đọc cuốn sách LÀM CHA MẸ TỈNH THỨC - Tiến sĩ Shefali Tsabary. Cuốn
sách này chúng tôi đã có nhắc đến trong Radio số 4 khi trả lời tình huống một phụ huynh chưa kiểm soát tốt
cảm xúc vào những lúc cáu giận khi bé không nghe lời. Đây không chỉ là cuốn sách cần phải đọc của phụ huynh
dưới 6 tuổi mà dành cho bất kỳ phụ huynh nào có con ở bất kỳ độ tuổi nào. Cho dù đó là 1 đứa trẻ thô lỗ ở độ
tuổi tiểu học, đang nổi loạn ở tuổi dậy thì, hay đang băn khoăn vô định tìm định hướng cuộc đời ở tuổi 25 thì
cuốn sách này vẫn là kim chỉ nam đáng tin cậy để bạn tìm được lối ra cho mối quan hệ của mình với con. Bởi lối
ra thực sự làm nằm chính ở sau cánh cửa mở vào nội tâm của chúng ta. Hãy cũng lắng nghe nhé!

[Radio Hiểu con – Yêu con] Số 4: Làm cha mẹ tỉnh thức – Khuynh hướng khám phá ở trẻ

bởi Embehanhphuc | Th10 5, 2021 | Radio Hiểu con yêu con

Xin chào các bạn, đây là Radio Hiểu con – Yêu con của chuyên trang Embehanhphuc.vn – một tổ chức có sứ
mệnh thúc đẩy nhận thức của cha mẹ, nhà giáo dục, giáo dưỡng và công chúng về trẻ thơ và năng lực tiềm
tàng của trẻ trong 6 năm đầu đời. Radio Hiểu con – Yêu con là một kênh Radio trả lời các câu hỏi thực tế phát
sinh trong những tình huống khó khăn giữa cha mẹ và con cái trong gia đình. Thông qua việc phân tích tình
huống và đi theo kim chỉ nam ‘dõi theo trẻ’ chúng tôi giúp phụ huynh thấu hiểu tâm lý sau các hành vi, hoạt
động của con trẻ và từ đó yêu con theo cách tôn trọng và nhân văn hơn. Để mái nhà và cha mẹ sẽ luôn là tổ
ấm của con trong suốt cuộc đời.
Radio hôm nay sẽ trả lời câu hỏi khá dài từ một thính giả ẩn danh, 33 tuổi đến từ tp Hồ Chí Minh. Chúng tôi xin
phép tách câu hỏi của phụ huynh này thành 2 phần để giúp người nghe nắm được vấn đề của câu hỏi và câu
trả lời rõ ràng hơn.
Phần 1 của câu hỏi: Chào chương trình, mình đang là một người mẹ của bé trai 29 tháng. Mình rất quan tâm
đến việc nuôi dạy con, cách tương tác với con hằng ngày, cách tiếp cận con phù hợp khi con giận dữ/không
theo cách người lớn mong muốn. Mình cũng đọc rất nhiều sách và các bài viết của các coach parent (huấn
luyện viên cho phụ huynh) trên mạng xã hội. Mình thực sự biết là việc đánh hay quát mắng trẻ là không nên và
thực sự không khuyến khích. Mình cũng đã cố gắng để giữ bình tĩnh để tiếp cận con một cách nhẹ nhàng
nhưng vẫn không thể khiến mình là một người mẹ hoàn hảo không quát mắng con, vẫn có một đôi lúc mình vì
mệt mỏi mà không kiềm chế bản thân. Mình biết được nguyên nhân có lẽ do mình là người chăm bé chính nên
gần như mình ít được chia sẻ việc chăm và chơi vơi bé. Chương trình có thể giúp mình vài lời khuyên được
không?
Trả lời: Chào bạn, điều đầu tiên Embehanhphuc thực sự đồng cảm với tất cả những cảm xúc, bất lực, giận dữ,
và những hi vọng mà bạn gói ghém trong câu hỏi gửi đến cho chúng tôi. Những thông tin mà bạn cung cấp,
đồng thời hành động gửi thư cho chúng tôi để tìm kiếm sự trợ giúp, thể hiện ra rằng, bạn luôn nghĩ về con và
mong muốn chuyển hóa bản thân để xứng đáng hơn với con trẻ - người mà bạn hết mực yêu thương. Như kết
quả của một nghiên cứu uy tín kéo dài đến 80 năm của Đại Học Harvard cho thấy rằng chất lượng của các mối
quan hệ chính là thứ quyết định hạnh phúc của cuộc đời con người. Vậy rõ ràng mối quan hệ của ta với con là
phải là một trong những mối quan hệ mà chúng ta đầu tư thời gian và năng lượng nhiều nhất vào đó. Và nhờ
vậy mối quan hệ này trở thành nền tảng của hạnh phúc cho cả cuộc sống của ta và của con. Bạn đang đặt trọng
tâm của sự quan tâm của mình một cách đúng đắn khi thực sự nghiêm túc trong hành trình nuôi dạy con của
mình. Và chúng tôi cũng đồng cảm với bạn rằng hành trình này không hề dễ dàng. Mỗi đứa trẻ là một cá nhân
độc đáo và riêng biệt, và vì thế, vấn đề mà đứa trẻ đó mang đến cho ba mẹ cũng độc đáo và riêng biệt như
nhân cách của chúng. Chúng ta sẽ không thể tìm kiếm được một lời khuyên ‘hoàn hảo’, ‘chính xác’ từ bất kỳ
cuốn sách nuôi dạy trẻ, bất kỳ khóa học làm cha mẹ hay bất kỳ chuyên gia phụ huynh nào. Chúng ta tìm hướng
dẫn đó từ chính con thơ của mình. Nhưng điều đó cũng không đồng nghĩa với việc là chỉ nhìn và quan sát con
là chúng ta đã tìm ra giải pháp cho các tình huống diễn ra từng phút giây trong tương tác của ta với con. Chúng

ta cần mở khóa một số cánh cửa nhất định, trước khi chúng ta mở tiếp các cánh cửa của hành trình đồng hành
cùng với sự phát triển của con.
Cánh cửa đầu tiên bạn cần mở ra, đó là cánh cửa để nhìn vào chính mình, cánh cửa để tự soi chiếu lại bản
thân. Với những mô tả trong câu hỏi của bạn, chúng tôi nhận thấy nhiều hành động của bạn khi tức giận, quát
mắng có thể được thực hiện trong vô thức. Bạn không thiếu hiểu biết về việc làm cha mẹ, bạn không thiếu kỹ
năng nuôi dạy con. Nhưng những thứ kiến thức, kỹ năng đó không giúp được nhiều cho bạn trong những tình
huống này. Trước hết, người làm cha mẹ cần tỉnh thức trong những khoảnh khắc hiện diện bên con, tách biệt
nhân cách của con khỏi nhân cách của chúng ta, và tương tác với con mà không bị những ảnh hưởng của
những trải nghiệm trong vô thức của chúng ta điều khiển. Để làm được điều đó, ta cần nhận diện được cái tôi
của bản thân mình, nhận diện những cảm thức, những nỗi đau bị chôn vùi từ thời thơ ấu. Đây là một hành
trình dài lâu và đòi hỏi nỗ lực tự thân, sự tỉnh thức không đến với bạn sau một vài ngày, một vài tuần. Nhưng
bất kỳ ai cũng có thể bắt đầu đặt bước chân lên con đường tỉnh thức này và càng ngày càng đi xa hơn về phía
chân lý để hiểu mình, và từ đó nhìn thấu suốt được mối quan hệ giữa mình và người khác – mà trong trường
hợp của này là với con của bạn. Đây là con đường chuyển hóa về mặt tinh thần và trên con đường này bạn nên
tìm cho mình một người thầy. Và điều này thì Embehanhphuc phải thừa nhận là chúng tôi không giúp được
cho bạn, bạn cần tự đi tìm. Người thầy này có thể dưới hình hài một con người cụ thể, một khóa trải nghiệm
chuyển hóa, một cuốn sách giàu tính tinh thần. Người thầy về mặt tinh thần này sẽ đưa cho bạn những hướng
dẫn, kỹ thuật cụ thể để bạn có thể gõ cửa, và đánh thức những hiểu biết về bản thân mình – những hiểu biết
quan trọng mà đáng lẽ chúng ta cần có trước khi chúng ta trở thành cha, thành mẹ.
Hầu hết chúng ta lớn lên và trở thành cha mẹ mà không có bất kỳ sự chuẩn bị nào về mặt tinh thần. Chúng tôi
không nói đến các khóa học hay sách hướng dẫn làm cha mẹ hay nuôi dạy con. Bởi hầu hết những nguồn
thông tin đó đều chỉ tập trung về mặt kỹ thuật và trong mối quan hệ của ta với một đứa trẻ ĐÃ RA ĐỜI. Trong
khi đáng lẽ chúng ta cần được chuẩn bị sớm hơn nữa, trước cả khi chúng ta quyết định có con, mà lý tưởng
nhất là trước cả khi chúng ta quyết định kết đôi với một người nào đó. Bởi để sẵn sàng sinh một đứa trẻ ra đời,
chúng ta cần hiểu về đứa trẻ bên trong của chúng ta, và sẵn sàng hàn gắn, chữa lành đứa trẻ bên trong ta thì
khi đó chúng ta mới tỉnh thức trong mối quan hệ với đứa trẻ mà chúng ta vừa sinh ra. Nhưng điều đó cũng
không có nghĩa là bây giờ khi đã có con rồi thì chúng ta không thay đổi được. Chúng ta không cần phải chờ đợi
bất kỳ giây phút nào để trở nên tỉnh thức. Và may mắn thay, con trẻ lại mang đến cho chúng ta thật nhiều cơ
hội để chúng ta chuyển hóa. Những khó khăn, bối rối rất đời thường của công việc làm cha mẹ, lại là cơ hội cho
hạt giống tỉnh thức nảy mầm. Thế nên với những người ĐANG làm cha mẹ rồi, hãy tận dụng những giây phút
bên con để thành một phương tiện trên con đường thức tỉnh. Trong hành trình này, chúng tôi xin giới thiệu với
bạn cuốn sách Làm cha mẹ tỉnh thức, của tiến sĩ Shefali Tsabary, cuốn sách làm cha mẹ duy nhất được Dalai
Lama viết lời giới thiệu. Cuốn sách này không cung cấp kỹ thuật dạy con, hay các kiến thức về sự phát triển của
trẻ, nhưng chúng tôi hoàn toàn tin tưởng rằng, cuốn sách sẽ là kim chỉ nam để bạn tận dụng tối đa các cơ hội
mà con trẻ mang lại để chuyển hóa bản thân mình. Và chuyển hóa bản thân mình là CON ĐƯỜNG DUY NHẤT
để nuôi dạy con trẻ một cách thuận tự nhiên, để hành trình này và mối quan hệ cha mẹ và con mang lại hạnh
phúc cho cuộc đời của cả 2 bên.

Và điều cuối cùng mà Embehanhphuc xin gợi ý cho bạn đó là hãy dành thời gian chăm sóc tâm hồn của bạn.
Nếu bạn thực sự cảm thấy lý do đến từ việc bạn là người chăm sóc chính của em bé; và chăm sóc một em 29
tháng tuổi là một công việc vất vả đòi hỏi cả những nỗ lực rất lớn về thể chất và tinh thần. Thì hãy tạm dừng và
dành cho bạn những cơ hội ngắn để ‘hít thở’, và nạp năng lượng cho bản thân. Bạn có thể nhờ người nhà trông
bé hoặc thuê người giữ trẻ đáng tin cậy, tuần 1, 2 lần, mỗi lần vài tiếng. Và dành riêng vài tiếng đó để tự
thưởng cho mình được làm những việc yêu thích của như là đi xem phim, đi bơi, đi thăm bạn thân, đi phòng
trà, hay hẹn hò với chồng… Bạn xứng đáng có thời gian riêng để làm giàu lại cảm xúc của mình. Điều đó không
chỉ tốt cho sức khỏe tâm lý của bạn, mà khi bạn quay lại với bé với năng lượng tràn đầy và giàu cảm xúc hơn thì
em bé hấp thụ tất cả những năng lượng và cảm xúc tích cực đó. Còn nếu vì muốn hi sinh thời gian cho con, và
trở thành một phiên bản đầy căng thẳng và mỏi mệt, thì vô tình bạn đang tạo điều kiện cho con hấp thụ những
căng thẳng và tiêu cực đó vào người. Trẻ thơ cần người chăm sóc sức khỏe thể chất và cần cả người chăm sóc
sức khỏe tâm lý. Quan tâm đến sức khỏe tâm lý tinh thần của chính mình cũng là cách để làm giàu tinh thần
của con. Đừng cảm thấy có lỗi với việc dành thời gian để chăm sóc bản thân mình. Quan trọng là tìm một
người đáng tin cậy để giữ bé, và khi đi hãy đi một cách đàng hoàng sau khi thông báo với con một cách tôn
trọng ‘Mẹ sẽ đi cà phê với bạn của mẹ hôm nay. Cô Tư sẽ ở nhà cùng với con. Mẹ sẽ về với con khi mẹ xong
việc.’ Bé hoàn toàn có quyền thể hiện mọi cảm xúc với việc chia xa này nên hãy công nhận những cảm xúc đó,
nhưng phân tách những cảm xúc đó của con ra khỏi quyết định hiện tại của bạn. Bạn có thể nói với bé ‘Con
khóc vì mẹ không ở nhà với con. Mẹ ôm con chút nhé. Rồi mẹ sẽ trao lại con cho cô. Mẹ hiểu là con nhớ mẹ,
nên mẹ sẽ về ngay sau khi xong việc’. Tuyệt đối không trốn con đi, sự thẳng thắn của bạn truyền một bài học
rất rõ ràng và quan trọng với cuộc đời của bé ‘Chúng ta yêu nhau và gắn kết với nhau, đồng thời chúng ta độc
lập với nhau. Chúng ta hạnh phúc khi bên cạnh nhau và cũng có thể hạnh phúc như vậy khi một mình. Và tôn
trọng nhu cầu của mỗi bên là cơ sở cho một gắn kết lành mạnh’. Tương tự, có những ngày bạn mệt, bạn ốm,
hãy nhờ ba của bé ngủ với bé, và bạn hãy dành 1 đêm nghỉ ngơi một mình. Hãy nhớ, tất cả những lúc dừng lại
và xạc pin này, là một trong những yếu tố thiết yêu để mỗi lần hiện diện bên con trọn vẹn và tràn đầy hơn.
Nên đừng ngần ngại nhé!
Phần thứ 2 của câu hỏi: Ngoài ra, mình có câu hỏi này về con muốn hỏi. Bé hiện đang uống sữa tươi dạng hộp
mỗi ngày 3 hộp, bé tự gỡ lấy ống hút và thọc uống. Trước kia bé tự uống rất nhanh và hợp tác, uống hết sữa
rồi mang đi vứt rác luôn. Gần tuần nay bé uống giữa chừng rồi bóp sữa tung toé khắp nhà và cười sặc sụa,
mình biết là bé mới khám phá ra hành động này và thấy vui vì được nghịch sữa như vậy, rồi phun sữa khắp áo
quần và sàn. Vài lần đầu mình nhẹ nhàng nói bé không phun và bóp sữa nữa nhé, rồi nhờ bé lau phần sữa
vương vãi và bé hợp tác lau. Nhưng càng về sau bé càng muốn nghịch và bóp phun mạnh hơn, thì mình nghiêm
túc nói bé không được như vậy và không cho bé uống sữa 1 ngày hôm sau. Qua 1 ngày, đến hôm nay uống lại
bé vẫn bóp và phun, lần này là bé ở với ba, ba vì bực mình không kiềm được nên đã tét mông bé. Lúc khác
mình cho bé uống nói nhỏ nhẹ là con đừng bóp sữa nhé và ngồi canh thì bé không bóp, còn không canh và bóp
và phun. Cho mình hỏi có phải do bé thích chơi với nước, với sữa và bé không được thoả mãn niềm đam mê
chơi tự do với nước, sữa mà khi uống sữa bé thích làm như vậy, cho dù bé biết ba mẹ không thích vẫn cứ làm.
Trước khi uống mình có hỏi bé muốn uống không, bé nói có nên không biết bé có không thích loại sữa này nữa
hay không? Mình cám ơn chương trình

Trả lời: Tất cả những giải pháp lúc nãy mà chúng tôi chia sẻ là dành cho chính bạn. Nó là phần đầu tiên trong 2
phần quan trọng để bạn thay đổi mối quan hệ mà bạn đang có với con. Bạn sẽ cần phải thực hiện phần đầu
tiên trước bởi vì đó là phần nền tảng cho phần tiếp theo. Phần thứ 2 này, quan trọng không kém đó là nâng
cao hiểu biết về nhu cầu của trẻ và tìm cách đáp ứng những nhu cầu đó theo cách phù hợp với điều kiện gia
đình.
Trong tình huống của bạn gửi về cho chương trình, bạn đã nhận ra được rằng bé đang khám phá. Khám phá là
một trong những khuynh hướng tự nhiên của con người mà bất kỳ ai cũng có bất kể quốc tịch, địa vị, độ tuổi,
học vấn… Từ khi chúng ta sinh ra cho đến tận cuối đời, mỗi chúng ta đều được thúc đẩy bởi khuynh hướng
này. Tuy nhiên với mỗi độ tuổi thì cách mà khuynh hướng này thể hiện ra là khác nhau dựa vào khả năng trí
tuệ, vận động, ngôn ngữ của con người trong giai đoạn đó. Ví dụ một em bé sơ sinh có thể khám phá mùi vị
của những món ăn dặm mà mẹ cung cấp cho em. Còn một người trưởng thành thì khám phá sao hỏa, hoặc
đơn giản là khám phá cách nấu một món ăn mới, hay tìm một con đường mới để về nhà. Thường chúng ta chỉ
nghĩ rằng trẻ nhỏ mới khám phá, nhưng thực ra đó là một khuynh hướng tâm lý đặc trưng của con người mà ai
cũng có. Khi hiểu được điều này, ta sẽ thấy đồng cảm hơn với con, và nhận ra rằng con và ta, thực ra rất giống
nhau và đều rất con người. Một cách tự nhiên, với sự hiểu biết này, ta sẽ trở nên dễ chấp nhận hơn những
biểu hiện khám phá của con.
Với một em bé dưới 3 tuổi, thì hoạt động khám phá của em lại càng cần được khuyến khích hơn nữa, bởi đó là
cách để qua đó em hiểu về thế giới mà em vừa được sinh ra. Trẻ như tờ giấy trắng, hay như cái bình rỗng, có
nghĩa là tâm trí của trẻ, trí tuệ của trẻ còn rất hoang sơ, chỉ đang trong giai đoạn tiềm ẩn. Nhưng cha mẹ và
thầy cô, không thể rót kiến thức vào cho trẻ. Người duy nhất thực hiện việc học tập này này đó là CHÍNH TRẺ
thông qua cách thu thập thông tin từ các kích thích trong môi trường. Và trẻ thực hiện dưới hình thức của
khám phá. Học tập trong những năm đầu đời chính là khám phá. Không cho trẻ khám phá, tương đương với
việc không cung cấp thức ăn cho trí tuệ và tâm trí của trẻ. Sự khác nhau giữa khám phá của trẻ thơ và khám
phá của người lớn nằm ở chỗ, trẻ khám phá một cách vô thức (trẻ bị thôi thúc bởi tự nhiên), còn người lớn thì
thường có chủ ý, có ý thức về việc mình làm. Em bé nhà bạn cũng không ngoại lệ. Ban đầu bé không bóp hộp
sữa với chủ đích làm ba mẹ phát điên, bé bóp hộp sữa để hiểu thế giới vật lý xung quanh vận hành như thế
nào, và con người tương tác với thế giới vật lý đó theo cách thế nào. Tuy nhiên, cách phản ứng của ba mẹ với
các hoạt động của con trẻ, lại truyền đi nhiều thông điệp đến con mà không phải khi nào chúng ta cũng hình
dung được hết. Liệu bạn có đang truyền đi thông điệp rằng ‘Con không nên khám phá. Con hãy chỉ làm theo
cách mẹ chỉ cho con thôi. Khám phá sẽ bị tét vào mông. Khám phá của con thật nực cười, không có giá trị,
không được ai ghi nhận’… Hãy suy nghĩ xem phản ứng của chúng ta sẽ tác động như thế nào đến lòng tự tin, tự
trọng, niềm ham học hỏi, sự tò mò và nhiệt huyết với khám phá của con trẻ. Liệu những cách phản ứng này có
cùng hướng và có đang hỗ trợ các mục tiêu dài hạn của việc nuôi dạy con trẻ của chúng ta không? Chúng tôi tin
hầu hết cha mẹ đều muốn con lớn lên trở thành con người sáng tạo, biết cách giải quyết vấn đề, kiên trì, ham
học hỏi, tự tin. Vậy ngay từ giai đoạn mà nền tảng nhân cách của bé đang được xây dựng, với mỗi hành động
phản hồi con, hãy chủ đích nuôi dưỡng những giá trị này. Độ tuổi dưới 3 tuổi, mẹ tự nhiên thúc đẩy đứa trẻ
đang khám phá vô thức để học tập về thế giới xung quanh, nhưng nếu chúng ta không khuyến khích hình thức

học tập tự thân này, thì sớm thôi, trong giai đoạn 3-6 khi trẻ bắt đầu trở nên có ý thức, ta sẽ thấy trẻ bắt đầu
có những biểu hiện nản lòng, chán nản và không háo hức với việc học tập như những năm đầu tiên của cuộc
đời.
Bạn có thể có hàng chục lời giải thích cho việc dừng trẻ, như là vì phí phạm thức ăn, hay dơ bẩn môi trường,
hay là vì muốn ‘rèn’ cho trẻ biết nghe lời từ nhỏ… Nhưng bạn chỉ có duy nhất 1 lý do để đón nhận những hình
thức khám phá của con, đó là ‘Con cần khám phá để phát triển tâm trí của con’. Nói như vậy không có nghĩa là
embehanhphuc không đưa ra giải pháp cho bạn để xoay chuyển tình huống này. Nhưng trước khi cung cấp giải
pháp, chúng tôi muốn cung cấp cho bạn lăng kính để bạn soi chiếu lại tình huống và tự cân nhắc các giải pháp
dựa trên việc đặt sự phát triển của trẻ ở trung tâm.
Trên thực tế, không chỉ em bé mà ngay cả với người lớn, chúng ta đều khám phá nhưng đôi khi một số biểu
hiện của sự khám phá của chúng ta không được chấp nhận. Có thể vì sự khám phá đó gây hại cho chính bản
thân, cho người khác hay cho môi trường… Đó là lúc chúng ta cần điều hướng trẻ và cung cấp cho trẻ phương
tiện khác để thực hiện việc khám phá tương tự. Trí tuệ của trẻ trong độ tuổi này còn chưa đủ phát triển để bạn
có thể dạy trực tiếp bằng lời, để giảng giải cho con việc đó nên hay không. Giai đoạn dưới 6 tuổi, tâm trí của trẻ
đang trong quá trình xây dựng, thế nên nếu muốn tác động đến tâm trí của trẻ, ta sẽ cần dùng các cách gián
tiếp. Gián tiếp có nghĩa là chúng ta có thể điều chỉnh môi trường và từ đó môi trường điều chỉnh hành vi của
bé. Trong trường hợp của bé nhà bạn, nếu như những lần đầu bé bóp hộp sữa và thấy hệ quả là sữa vung vãi
khắp nơi và rất thích thú với khám phá của mình, bạn có thể điều hướng bằng cách lấy cho bé một cái tô hoặc
nồi để bé vẫn được bóp sữa nhưng hạn chế lãng phí thức ăn vương vãi ra sàn. Sau khi bé bóp xong, hướng dẫn
bé rót sữa từ nồi ra một cái ly lớn để uống tiếp. Trẻ trong độ tuổi này rất yêu thích các hoạt động như vậy. Khi
bé lặp đi lặp lại việc bóp sữa, bạn có thể thay đổi môi trường bằng cách không mua sữa hộp nhỏ uống từng lần
mà mua hộp lớn và mỗi lần rót sữa ra ly cho bé uống trực tiếp từ ly. Khi bé uống sữa từ ly và chủ đích nghiêng
ly để đổ sữa ra ngoài, chúng ta thiết lập giới hạn bằng cách nói với bé. ‘Sữa là để uống. Con cầm uống thế này
nè.’, và làm mẫu cho bé thấy cách cầm ly, đưa lên miệng uống thật chậm rãi. Nếu bé vẫn lặp lại việc đổ sữa,
chúng ta duy trì giới hạn bằng cách nói ‘Sữa là để uống. Mẹ thấy con đã không còn muốn uống nữa nên mẹ sẽ
cất ly sữa đi’, và chủ động cất ly sữa của bé và dọn dẹp. Cho bé hợp tác cùng khi dọn nhưng không kỳ vọng bé
dọn hết hoặc lúc nào cũng dọn. Ở độ tuổi của bé, bé sẽ chỉ dọn dẹp khi thích, chứ chưa hình thành ý thức về
trách nhiệm nên kỳ vọng bé dọn hết là kỳ vọng sai độ tuổi. Chúng ta cần kiên nhẫn làm mẫu và sẽ đến một
ngày trẻ sẽ có thể tự chủ động dọn dẹp một cách độc lập.
Song song với đó, bạn tạo điều kiện để bé vẫn được thực hiện những khám phá của mình như là giữ lại những
hộp sữa cũ và cho nước vào đó để trẻ bóp. Những hoạt động như vậy có thể thực hiện trong nhà tắm hoặc
ngoài sân vườn. Hướng dẫn trẻ cho hộp không vào thau nước, đè hộp cho khí trôi ra ngoài và nước chiếm chỗ
bên trong, rồi lấy hộp sữa ra và bóp nước. Chúng tôi đảm bảo là trẻ sẽ say mê quan sát các hiện tượng như vậy
và lặp đi lặp lại rất nhiều lần. Trẻ ở độ tuổi dưới 4 tuổi rất yêu thích các hoạt động về nước, hãy tạo điều kiện
và khuyến khích bé bằng cách cung cấp cho bé nhiều phương tiện khác nhau. Vd: cho bé phễu và 1 chai nước
lớn để rót nước vào phễu, cho bé một số vật liệu từ tự nhiên để thử hiệu ứng chìm nổi, hay là xếp thuyền và
thả thuyền, hoặc hướng dẫn bé cọ bàn ghế với nước và xà phòng …

Và chỉ đơn giản là thay đổi cách nhìn nhận, thay đổi cách tiếp cận, cung cấp phương tiện khác cho sự khám
phá, là bạn đang vừa cung cấp thức ăn cho trí tuệ của trẻ, vừa bảo vệ sự tin và lòng tự trọng của bé. Chúng tôi
tin, bé sẽ hạnh phúc khi những năng lượng sáng tạo do mẹ tự nhiên bạn cho bé được đưa vào sử dụng trong
những hoạt động phù hợp với điều kiện của gia đình. Hi vọng những định hướng này sẽ giúp bạn chuyển hóa
được mối quan hệ với con của bạn. Thân mến,
Em bé hạnh phúc xin kết thúc Radio số này tại đây. Nếu bạn có những bối rối và thắc mắc với con trẻ trong gia
đình, hãy email chia sẻ với chúng tôi qua địa chỉ: embehanhphucvn@gmail.com .Các bạn cũng có thể truy cập
vào website embehanhphuc.vn để tìm kiếm các bài viết đi theo triết lý 'dõi theo trẻ', để tìm hiểu về sự phát
triển của trẻ thơ trong giai đoạn xây dựng nền tảng nhân cách trong 6 năm đầu đời. Tạm biệt và hẹn gặp lại các
bạn vào thứ 3 tuần sau.