“One test of the correctness of educational procedure is the happiness of the child.” – Dr. Maria Montessori.

“Hạnh phúc của trẻ chính là sự kiểm chứng cho sự đúng đắn của một quá trình giáo dục.” – Bác sĩ Maria Montessori.

Là phụ huynh, nếu như có ai đó đặt câu hỏi rằng: “Bạn có mong ước gì cho con cái/em bé của bạn”. Tôi tin chắc rằng cho dù cách diễn giải là khác nhau nhưng tựu chung, chúng ta đều mong muốn con trẻ chúng ta hạnh phúc.

Vậy hạnh phúc là gì? Có nhiều cách diễn giải khác nhau về hàm nghĩa của từ “hạnh phúc”. Tuy nhiên hầu hết các định nghĩa, quan điểm đều nhìn hạnh phúc từ bên ngoài, và thường nhấn mạnh vào biểu hiện của trạng thái hạnh phúc.

Vậy đã bao giờ chúng ta tự đặt câu hỏi: “Với một em bé, hạnh phúc thực sự của em nghĩa là gì? Em bé cảm nhận hạnh phúc của mình như thế nào?”

Tất cả chúng ta (người lớn, trẻ nhỏ) đều là những sự tồn tại (being) trong vũ trụ toàn thể này (cosmos). Chữ Vũ trụ – cosmos được xuất phát từ một từ Hy Lạp Kosmos, có nghĩa là trật tự (order) hoặc là sự sắp xếp có trật tự (orderly arrangement). Bác sĩ Maria Montessori đã lấy ý tưởng này và sáng tạo ra cụm từ “cosmic task” (tạm dịch: Sứ mệnh toàn vũ). Trong phương pháp Montessori, nghĩa rộng của cụm từ cosmic task là sứ mệnh mà mỗi sự tồn tại (being) cần thực hiện và do đó đóng góp vào sự hòa điệu chung của vũ trụ. Từ sinh vật sống (living being) như con người, con ốc, cây sồi … cho đến vật không sống (non-living being) như đám mây, đất đai, dòng nước…mỗi sự tồn tại đều có một ý nghĩa riêng đến trật tự hài hòa của vũ trụ. Ngọn núi, con sông, cánh chim đại bàng, một trảng cỏ hay con giun đang bò dưới trảng cỏ kia đều có vai trò riêng của nó và sứ mệnh riêng mà nó cần thực hiện. Nhờ mỗi sự tồn tại này thực hiện sứ mệnh của nó, mà nó đang ‘chơi’ phần nhạc của nó trong bản hòa cả của toàn thể vũ trụ này.

Nếu chúng ta nhìn từ góc nhìn trên, sự hạnh phúc thực sự là hạnh phúc nội tại khi mà mỗi sự tồn tại (being) thực hiện được sứ mệnh vũ trụ mà nó được sinh ra để thực hiện. Khi đó hạnh phúc của mỗi thành tố, đặt trong niềm hân hoan của toàn thể.

“We shall walk together on this path of life, for all things are part of the universe and are connected with each other to form one whole unity.” ― Dr. Maria Montessori

“Chúng ta sẽ bước cùng nhau trên con đường này của đời sống, vì tất cả mọi thứ đều là một phần của vũ trụ và kết nối với nhau để tạo ra một nhất thể chung.” – Bác sĩ Maria Montessori

Và đứa trẻ cũng vậy. Mỗi đứa trẻ sinh ra gần như là một số 0, không có ngôn ngữ, không có vận động tự nguyện, không có giá trị văn hóa, đạo đức nào được di truyền… Nhưng em sinh ra với những sứ mệnh hoàn vũ vô cùng lớn lao là “Kiến tạo con người – người lớn” (creating man – the adult). Nếu không có lao động kiến tạo của em, người lớn chúng ta thậm chí không thể đứng, không thể ngồi, không thể giao tiếp, không có khả năng tư duy hay đưa ra quyết định… Và để thực hiện sứ mệnh này, em được mẹ tự nhiên ban tặng những nguồn năng lượng độc đáo để giúp em hiện thực hóa những tiềm năng trong em.

Hành trình của em trong 3 năm đầu đời là hành trình của sự sáng tạo – sự sáng tạo từ số 0 để xây dựng con người của thời đại đó, nơi chốn đó, văn hóa đó. Và sau 3 năm, chúng ta như ngỡ ngàng trước một em bé có những vận động tinh tế của đôi bàn tay đặc trưng của nơi đó, có ngôn ngữ mẹ đẻ hoàn hảo của bản địa đó, có văn hóa đặc trưng của cộng đồng đó… Điều gì đã diễn ra vậy? Đó không phải là phép màu mà một bà tiên ban cho. Đó là điều kỳ diệu thường ngày mà em bé đó chính là người thực hiện dựa trên nỗ lực của cá nhân em. Điều kỳ diệu này bất kỳ ai nếu lưu tâm đến trẻ thơ, trân trọng sự sống đều có thể chiêm ngưỡng và tận hưởng mỗi ngày:

– Đó là em bé chỉ mới vài ngày tuổi đang cố gắng quay về phía giọng nói của mẹ

– Đó là em bé 3 tháng đang tập lật, dù em la hét bao nhiêu em vẫn ‘không thể nào’ ngừng nghỉ.

– Đó là em bé 6 tháng đang bập bẹ các âm thanh của ngôn ngữ nói mà ba mẹ em đang sử dụng để giao tiếp xung quanh em.

– Đó là em bé 9 tháng đang tập bò cho dù đầu ngón chân cái có thể tứa máu.

– Đó là em bé 2 tuổi rưỡi đang cố gắng kể lại một câu chuyện mà em chứng kiến sáng nay với số vốn từ còn giới hạn của em…

“It is truly the smallest children who, without any awareness of it happening, perform the initial part of the “cosmic task” of our species. It is a necessary step in the first two years of life, which celebrates the work of the hand, a distinguishing feature, along with language, of being human.” – Grazia Honegger Fresco

“Những em bé sơ sinh, mới thực sự là người thực hiện những phần việc sơ khởi của Sứ mệnh toàn vũ của loài người chúng ta mặc dù các em không hề nhận thức về nó. Đó là một bước đi thiết yếu trong 2 năm đầu đời, khoảng thời gian chúng ta hân hoan ghi nhận công việc của đôi bàn tay, như là một đặc trưng phân biệt của loài người, cùng với ngôn ngữ.” – Grazia Honegger Fresco

Vô số những điều kỳ diệu thường ngày như thế xung quanh ta mà đứa trẻ nhiệt thành kia đang phát lộ cho chúng ta thấy. Là một người lớn, may mắn làm sao khi chúng ta có cơ hội nhìn thấy và ghi nhận những biểu hiện đẹp đẽ này của tự nhiên.

Khi nhìn thấy được sứ mệnh mà trẻ đang cần thực hiện này, có lẽ trong lòng chúng ta – những người cho dù là phụ huynh hay là các nhà giáo dục, không khỏi rung động sâu sắc trước sức mạnh vô thức mạnh mẽ mà mẹ tự nhiên ban tặng đang cuộn chảy trong trẻ. Chúng ta có lẽ cần tỉnh táo và định vị lại vai trò của chúng ta trên hành trình của trẻ. Đứa trẻ có đầy đủ hành trang và bản lĩnh để hoàn thành sứ mệnh vĩ đại này, và từ đó trải nghiệm được một sự hạnh phúc nội tại lớn lao.

Điều chúng ta – những người lớn trên hành trình của trẻ, cần phải có là niềm tin đối với con đường của tự nhiên. Và thái độ khiêm nhường – để sửa mình và khiêm tốn trước lượng công việc tâm trí đồ sộ mà trẻ “tự” thực hiện trong những năm đầu đời. Chúng ta cũng cần có kiến thức để có thể tạo ra được một môi trường hỗ trợ sự phát triển tự nhiên, gỡ bỏ các rào cản khiến trẻ lệch hướng khỏi con đường mà mẹ tự nhiên đang thúc dục trẻ bước tới. Một điều kỳ diệu khác, khi chúng ta thay đổi bản thân, định vị lại vị thế của chúng ta để phụng sự trẻ, ở cuối con đường, đẹp làm sao khi bản thân chúng ta lại có được may mắn nhìn rõ chúng ta hơn, hiểu mình và từ đó “hàn gắn”, “chữa lành” đứa trẻ trong chính chúng ta.

Với mong muốn “vũ trang” cho phụ huynh, nhà giáo dục, giáo dưỡng và bất kỳ ai đang có mối liên hệ với trẻ thơ,

trong hành trình nội tại này và từ đó những người lớn này “được chuẩn bị” và sẽ trở thành những người hỗ trợ cho con đường phát triển tự nhiên của trẻ, nhóm chúng tôi tạo ra website này để cung cấp cho phụ huynh và những nhà giáo dục làm việc với trẻ trong ba năm đầu đời:

• Những kiến thức khoa học dựa trên nền tảng quan sát khách quan về sự phát triển của trẻ trong các giai đoạn của 3 năm đầu đời.

• Cách thức tạo lập môi trường dựa trên những nguyên tắc và triết lý của phương pháp giáo dục Montessori và thích nghi với điều kiện của mỗi gia đình, mỗi cộng đồng.

• Những gợi ý và hướng dẫn thực hiện cho các hoạt động phù hợp với sự phát triển tâm lý trong độ tuổi này, từ đó cung cấp nguồn dưỡng chất tâm lý lành mạnh cho giai đoạn nền tảng này của con người.

• Cách tương tác phù hợp với trẻ thông qua cách tiếp cận của RIE (Resources for Infant Educarers).

Hãy cảm ơn trẻ đã cho chúng ta cơ hội để trở thành một con người trọn vẹn hơn. Với sự biết ơn và tâm nguyện thuần khiết này, nhóm biên tập cũng mong được các phụ huynh, nhà giáo dục, giáo dưỡng … trao cơ hội để chúng tôi chia sẻ những hiểu biết này đến với cộng đồng để chúng ta có thêm nhiều, nhiều hơn nữa các em bé hạnh phúc. Và rồi chúng ta sẽ cùng ngồi lại và chiêm ngưỡng hành trình mà chính những em bé này sẽ kiến tạo và xây dựng nên những người lớn cân bằng cho tương lai.

Thân mến,

Em Bé Hạnh Phúc

(Ảnh: Tranh vẽ thuộc bản quyền của Em Bé Hạnh Phúc)